|
( Y.T.Ü.MİMARLIK FAKÜLTESİ,ARŞ.GÖR.DR.MİMAR AYNUR
ÇİFTÇİ'NİN HAZIRLAMIŞ OLDUĞU ADAMIZLA İLGİLİ ARAŞTIRMASI)
1950'LERİN SONUNDA YERLEŞİME AÇILAN
BİR YARIMADA; "BAYRAMOĞLU"
Marmara Denizi'ne uzanan küçük bir yarımada olan
Bayramoğlu, İstanbul'a yaklaşık 40 km, İzmit'e 43 km, İstanbul-İzmit arasındaki
E-5 kara yoluna ise 5 km uzaklıkta bir yerleşimdir. Yarımadada kurulan "Bayramoğlu
Sahil Mahallesi" idari açıdan Kocaeli İli'nin Gebze ilçesi, Darıca Beldesi'ne
bağlıdır. Yarımadanın yüzölçümü yaklaşık 54 ha'dır. Günümüzde 2.258 hanenin
bulunduğu yerleşimin yaz nüfusu yaklaşık 6-10 bin kişi, kış nüfusu ise 180 hane
(yaklaşık 500-600 kişi) kadardır.
19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başına tarihlenen bir haritada üzerinde yerleşim
bulunmayan yarımadanın girişi "han yeri", yarımada "Balyanoz", kuzeyindeki koy
ise "Balyanoz Limanı", olarak tanımlanmıştır. Haritada yarımadanın batısında
"Cebel Ahmet Kuyusu", yarımadanın girişine yakın konumda iki "kuyu" ve bir de "havz"
(havuz) olduğu belirtilmiştir. Yarımadanın kuzeyindeki "Mankafa Burnu"ndan sonra
uzanan büyük koyda ise iki adet "tuğla fabrikası iskelesi" vardır. Günümüzde de
bu alanda bazı sanayi tesisleri yer alır. Yarımadanın karayla birleştiği kıyının
güneydoğu ucu "Yelkenkaya Feneri" ile sonlanır.
1955 yılına kadar çayırlık alanlar ve beş küçük koydan ibaret bu ıssız yarımada,
Necmettin Bayramoğlu ve İBA (İstanbul Bayındırlık ve Malzeme İşleri) Ltd.
Şirketi'nin girişimleri sonucu yerleşime açılmıştır. Yarımadanın "Balyanoz" olan
adı ilgili Bakanlık kararı ile "Bayramoğlu" olarak değiştirilmiştir. Şirket önce
yarımadayı İstanbul-İzmit arasındaki kara yoluna bağlamış, yarımadanın içinde
ulaşım yolları düzenlemiş, su ve elektrik getirtmiştir. Bayramoğlu Sahil
Mahallesi'nin ilk imar planı raporuna göre yarımada "turistik bir dinlenme
sitesi" olarak planlanmış olup sadece Mehtap Koyu "turistik saha" olarak
ayrılmıştır. Diğer bölümlerde ise ayrık nizamda bahçeli evler inşa edilmesine
karar verilmiştir.
İmar planına uygun olarak şirket batıdaki burunlardan birine bir gazino,
kuzeybatıdaki koya mahalle sakinleri için özel bir plaj ve kabinler, yarımadanın
ortasındaki bir alanda da 4 dükkanlı bir çarşı yaptırmıştır. Şirket yarımadanın
planlanması işinde mimar Bedri Uçar, ilk sosyal tesislerin inşasında ise mimar
Barkut Gülerman ile çalışmıştır.
Kamu hizmeti veren ilk tesislerin kuruluşundan sonra yarımada "lebi derya" ve
"iç" olmak üzere 650 parsele ayrılarak yerleşime açılmıştır. 700-800 m2'lik lebi
derya parseller 50.000-60.000 lira arasında, 400 m2'lik iç parseller ise
15.000-25.000 lira arsında satışa çıkarılmıştır. Satış bedelinin yarısının
peşin, kalan yarısının ise 2 sene vade ile 2 taksitte alınmasına karar
verilmişti. 1960 yılının Ağustos ayında 650 parselin 346 adet satılmış, satılan
parsellerden 41 tanesini sahipleri tarafından yazlık ev yaptırılmıştı. Yazı
yarımadada geçiren halk 250-300 kişi kadardı. Kadıköy ile yarımada arsında
düzenli olarak çalıştırılan şirketin otobüsü günde 3 gidiş-geliş seferi
yapmaktaydı. Bayramoğlu koylarında o dönemde barbunya, sinarit, iri mercan ve
istakoz avlanırdı.
İmar planında belirtildiği üzere bahçe içinde inşa edilen 1-2 katlı evleri,
doğal güzelliği ve İstanbul'a yakınlığı ile Bayramoğlu, 1955-1970'li yıllar
arasında gözde bir sayfiye haline gelmişti. İstanbul dışında Ankara'dan da
yazlarını Bayramoğlu'nda geçirmek isteyen aileler burada ev yaptırmışlardı. Bu
dönemde inşa edilen yapıların bir bölümü dönemin özgün ve nitelikli modern sivil
mimarlık örneklerini oluşturur. Bu yapılar arsında turistik saha olarak ayrılan
Mehtap Koyu'nda mimar Haldun Güleman tarafından tasarlanan ve 1968-1970 yılları
arasında inşa edilen "Grand Hotel Bayramoğlu" öne çıkar.
1960'ta ilan edilen turizm bölgesi içinde yer alan alan yarımada, aynı
tarihlerde Balyanoz Koyu'nda bir tersane kurulmasının gündeme gelmesiyle, yazlık
yerleşme niteliğini kaybetme tehlikesiyle karşılaşmıştır. Necmettin Bayramoğlu
ve İBA Ltd. Şirketi'nin girişimleri sonucu, inşasına izin verilen tersane
yapılmamıştır. Ancak yarımada 1970'lerden itibaren imar planına uymayan
yapılaşma nedeniyle özgün mimari dokusunu ve karakteristiğini kaybetmeye
başlamıştır. İmar planında turistik saha olarak ayrılan Mehtap Koyu'nda 4-5
katlı bloklardan oluşan bir site inşa edilmiştir. Ancak yarımada içinde izinsiz
3-4 katlı binalar yapılmıştır.
17.06.1983 tarihli imar planında ise Bayramoğlu Sahil Mahallesi'nde 3-4 katlı
yapı inşasına resmi olarak izin verilmiştir. 17.08.1999 tarihli Marmara
Depremi'nden sonra, 1. derecede deprem bölgesinde kalan Darıca Belediyesi
sınırları içindeki tüm alanın mevcut imar planı iptal edilerek zemin etüdleri
yapılmıştır. Ancak 12.02.2001 tarihinde onaylanan yeni Darıca İmar Planı'nda,
1983 tarihli imar planında verilen kat yüksekliklerinin değiştirilmediği
saptanmıştır. Apartman niteliğindeki bu yapılar özellikle yarımadanın kuzeyinde
yoğunlaşmışlardır.
Yarımadanın kuzeybatısında 1980'lerin başında ikinci bir otel inşa edilmiştir.
1997 yılında ise yarımadanın güneyinde Garanti Bankası tarafından "Garanti, Spor
ve Dinlenme Merkezi" adlı tesis açılarak mülk sahibi kişilerin dışındaki
kullanıcıların da yarımadaya gelmesi sağlanmıştır. Güvenlik ve asayiş işlerine
emniyet teşkilatına bağlı Mehtap Koyu'ndaki polis güvenlik noktası ve
yarımadanın girişindeki özel güvenlik birimi bakmaktadır. Günümüzde yarımada da
bahçe içinde 1-3 katlı 249 villa, 51 yalı ve 3-4 katlı (arazi eğimine göre 5-6
katlı) apartmanlardan (1.853 daire) oluşan yoğun bir yerleşim dokusu mevcut olup
sadece 36 adet parsel boştur.
Yarımadanın birçok kamu hizmeti halen alışılmışın dışında bir uygulama ile 1967
yılında "Bayramoğlu Sahil Mahallesi İmar İdare ve Bakım İşleri Anonim Şirketi"
adıyla kurulan özel bir şirket tarafından karşılanmaktadır. Şirket'e ait 14
taşınmaz gayrimenkul vardır. Ayrıca yarımadadaki taşınmaz sahibi kişiler de
Şirket'e ait 14 taşınmaz gayrimenkul vardır. Ayrıca Yarımadadaki taşınmaz sahibi
kişiler de Şirket'e ortaktır. Yarımadanın elektriği SEDAŞ (Sakarya Elektrik
Dağıtım Anonim Şirketi), suyu ise İSU'dan (İzmit Su A.Ş.) temin etmektedir.
Elektrik ve su tek bir saate bağlı olup, taşınmaz sahibi kişiler ile Şirket
arasında su ve elektrik kullanma sözleşmesi yapılmaktadır. Sayaç okumaları
Şirket tarafından kontrol edilir. Çöpler, son 3-4 yıldır Darıca Belediyesi
tarafından toplanırken, çevre temizliği, sokak aydınlatmaları, yolların bakımı,
ilaçlama, sahil düzenlenmesi, peyzaj çalışmaları yine Şirket tarafından
yapılmaktadır.
İlk dönemlerde turistik/yazlık amaçlı yerleşime açılan yarımadada halen
sürekli yaşayan, çalışmak için İstanbul ve Kocaeli merkezine giden bir nüfuz
mevcuttur. Bu haliyle Bayramoğlu'nun İstanbul Metropolü'nün bir uzantısı haline
geldiği söylenebilir. Yarımadada ilk imar planı dışına çıkan, öngörüsüz ve genel
kamu yararını gözetmeyen yapılaşma özgün olabilecek bir yerleşmenin bir ölçüde
yitirilmesine neden olmuştur. Buna karşın, Bayramoğlu'nda halen 1960-1970'lerin
modern mimarlık ürünlerini barındıran bir mimari doku, yol kenarlarında yükselen
ağaçlar ve konutların bahçelerinden oluşan doğal bir güzellik mevcuttur. Bu
değerlerini koruması gereken Bayramoğlu'nda kullanıcıları yeniden denizle
buluşturacak çözümlerin aranması, sosyal tesislerin arttırılması ve çok katlı
yapılaşmanın önüne geçilmesinin önemli bir kazanım olacağı açıktır.
|
